Thượng nghị sĩ Mỹ đề xuất dự luật cấm siêu trí tuệ nhân tạo và tạm dừng phát triển AI tiên tiến

Một nhóm nghị sĩ Đảng Dân chủ tại Quốc hội Mỹ vừa chính thức giới thiệu dự luật mang tên “Đạo luật An toàn và Bảo vệ AI” nhằm cấm hoàn toàn việc phát triển trí tuệ nhân tạo siêu thông minh (ASI) và áp đặt lệnh tạm dừng kéo dài 2 năm đối với các dự án nghiên cứu AI có năng lực vượt ngưỡng GPT-4 hiện tại. Đây được xem là một trong những nỗ lực lập pháp cứng rắn nhất từ trước đến nay nhằm kiểm soát tốc độ phát triển AI tại Mỹ.

Dự luật do Thượng nghị sĩ Bernie Sanders (độc lập, tiểu bang Vermont) và Hạ nghị sĩ Greg Casar (Đảng Dân chủ, tiểu bang Texas) bảo trợ, với sự hậu thuẫn của nhiều tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực an toàn AI.

Nội dung chính của dự luật

Theo văn bản công bố trên trang chủ của Thượng viện Mỹ, dự luật bao gồm ba trụ cột chính:

• Cấm tuyệt đối việc phát triển hoặc triển khai ASI — định nghĩa là hệ thống AI có khả năng tự cải thiện ngoài tầm kiểm soát của con người hoặc vượt qua năng lực nhận thức của con người ở mọi lĩnh vực kinh tế.
• Lệnh tạm dừng 2 năm đối với việc đào tạo các mô hình AI có sức mạnh tính toán vượt ngưỡng 10^26 FLOPs (tương đương khoảng gấp 10 lần sức mạnh của GPT-4 khi được công bố).
• Cơ chế giám sát bắt buộc: các công ty phải đăng ký với Cục An toàn AI mới thành lập (thuộc Bộ Thương mại) và công khai báo cáo đánh giá rủi ro trước khi huấn luyện mọi mô hình lớn.

“Chúng ta đang đứng trước nguy cơ tạo ra một cỗ máy thông minh hơn toàn bộ nhân loại cộng lại mà không có bất kỳ hàng rào pháp lý nào. Điều đó là điên rồ,” — Thượng nghị sĩ Bernie Sanders phát biểu tại buổi họp báo.

Dự luật cũng đề xuất mức phạt lên tới 10% tổng doanh thu toàn cầu đối với các tập đoàn vi phạm quy định, cùng với khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với lãnh đạo cấp cao.

Bối cảnh ra đời và phản ứng

Dự luật xuất hiện trong bối cảnh cuộc đua AI giữa các gã khổng lồ công nghệ Mỹ như OpenAI, Google DeepMind, và Anthropic ngày càng nóng bỏng. Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng các mô hình thế hệ tiếp theo như GPT-5 hay Gemini 3 có thể đạt đến ngưỡng “năng lực nguy hiểm” — bao gồm khả năng phát triển vũ khí sinh học, tấn công mạng quy mô lớn, hoặc thao túng thông tin toàn cầu.

Một điểm đáng chú ý là dự luật nhận được sự ủng hộ bất ngờ từ một số nhân vật kỳ cựu trong ngành — bao gồm các nhà nghiên cứu từng rời bỏ OpenAI vì lo ngại vấn đề an toàn. Tuy nhiên, các công ty công nghệ lớn và nhiều nhà nghiên cứu AI khác lại phản đối kịch liệt.

• Phía OpenAI và Anthropic cho rằng dự luật “dùng khái niệm ASI một cách mơ hồ” và lệnh tạm dừng sẽ đẩy các nhà khoa học Mỹ sang làm việc tại các quốc gia có quy định lỏng lẻo hơn.
• Một số nhà nghiên cứu độc lập lại coi dự luật là “cần thiết” – họ nhấn mạnh rằng ngay cả những người đứng đầu phòng lab cũng thừa nhận không thể chắc chắn kiểm soát được các hệ thống thông minh hơn mình.

Góc nhìn từ Việt Nam

Mặc dù dự luật này diễn ra tại Mỹ, nó có tác động gián tiếp không nhỏ đến hệ sinh thái AI Việt Nam. Hiện nhiều doanh nghiệp trong nước đang sử dụng các nền tảng AI quốc tế thông qua API (như GPT, Claude, Gemini) — nếu các công ty Mỹ bị hạn chế tạm thời, chuỗi cung ứng dịch vụ AI cho thị trường Việt Nam có thể bị ảnh hưởng.

Ngược lại, khoảng thời gian tạm dừng (nếu xảy ra) cũng có thể là cơ hội cho các nhóm nghiên cứu trong nước đẩy nhanh việc xây dựng mô hình ngôn ngữ tiếng Việt mà không bị “lu mờ” bởi tốc độ phát hành mô hình khổng lồ quốc tế.

Khả năng thông qua và triển vọng

Với việc Đảng Cộng hòa hiện chiếm đa số tại Hạ viện và các cuộc thăm dò cho thấy cử tri vẫn chia rẽ quan điểm về quản trị AI, giới quan sát đánh giá dự luật khó có thể vượt qua Quốc hội trong ngắn hạn. Tuy nhiên, động thái này cho thấy phong trào lập pháp siết chặt AI đã chuyển từ các diễn đàn nghiên cứu sang nghị trường chính trị — một tín hiệu quan trọng cho cuộc bầu cử tổng thống Mỹ sắp tới, nơi AI sẽ tiếp tục là chủ đề nóng.

Theo dõi Lehuy.net để cập nhật diễn biến tiếp theo và các bài phân tích chuyên sâu về chính sách công nghệ trên thế giới.