Trào lưu 'fibermaxxing' trên mạng xã hội: Lợi ích thật nhưng coi chừng 'tối đa hóa' quá đà

Minh họa về trào lưu chất xơ trên mạng xã hội

Mạng xã hội đang chứng kiến một làn sóng nội dung mới đầy kỳ quặc nhưng cũng không kém phần nghiêm túc: nói về chất xơ và chuyện đi vệ sinh. Từ những video công thức nấu ăn "thô tục nhưng hiệu quả" cho đến các chuyên gia dinh dưỡng tự phong, tất cả đều xoay quanh một mục tiêu chung — bổ sung chất xơ, dưỡng chất mà gần như ai cũng đang thiếu.

Chất xơ — dưỡng chất bị lãng quên bỗng thành sao mạng

Theo một bài viết trên The Verge, khoảng 95% người Mỹ không đạt được lượng chất xơ khuyến nghị hằng ngày. Đây là con số đáng báo động cho một dưỡng chất đóng vai trò quan trọng với sức khỏe tiêu hóa và phòng ngừa bệnh tật.

Trên TikTok, những người sáng tạo nội dung về chất xơ xuất hiện ngày càng nhiều với phong cách đa dạng. Có người nổi tiếng với biệt danh "Bean Guy" nhờ tình yêu dành cho các loại đậu, có "Fiber Daddy" chuyên chỉ trích việc vứt bỏ cuống bông cải, thậm chí có người tuyên bố đi vệ sinh bốn lần mỗi ngày và bán cả thực phẩm bổ sung.

Điều đáng chú ý là không chỉ các influencer giải trí, mà cả các bác sĩ tiêu hóa và chuyên gia dinh dưỡng cũng đang tham gia xu hướng này để nâng cao nhận thức cộng đồng.

Minh họa về các loại thực phẩm giàu chất xơ

Vì sao internet bỗng quan tâm đến chất xơ?

Không có một lý do duy nhất, mà là sự hội tụ của nhiều xu hướng sức khỏe lớn cùng với nền kinh tế nội dung của giới influencer.

Thứ nhất là làn sóng sử dụng thuốc giảm cân GLP-1 (như Ozempic). Vì các loại thuốc này ức chế cảm giác thèm ăn, người dùng buộc phải ưu tiên protein và chất xơ để tránh mất cơ và giảm tác dụng phụ về tiêu hóa. Một khảo sát của Gallup cho thấy tỷ lệ dùng GLP-1 tại Mỹ đã tăng vọt lên 11% vào năm 2026, so với chỉ 3% hai năm trước đó.

Thứ hai là sự gia tăng đáng lo ngại của ung thư đại tràng ở người trẻ. Các video chia sẻ câu chuyện của những người ở độ tuổi 20-30 đang chiến đấu với căn bệnh này ngày càng nhiều. Một nghiên cứu gần đây phát hiện tỷ lệ tử vong do ung thư đại tràng ở người dưới 50 tuổi đã tăng 1,1% mỗi năm kể từ 2005, trở thành nguyên nhân tử vong do ung thư hàng đầu ở nhóm tuổi này.

Hiệp hội Ung thư Mỹ ước tính 45% ca chẩn đoán mới đến từ người dưới 65 tuổi, tăng đáng kể so với 27% vào năm 1995.

Chất xơ hoạt động như thế nào?

Chất xơ là một loại carbohydrate phức tạp mà cơ thể không tiêu hóa được, chủ yếu đến từ thực phẩm thực vật. Có hai loại chính:

• Chất xơ hòa tan: tan trong nước, tạo thành dạng gel trong ruột giúp giảm cholesterol và đường huyết.
• Chất xơ không hòa tan: tăng khối lượng phân, giúp đi vệ sinh dễ dàng và phòng táo bón.

Ngoài ra, chế độ ăn giàu chất xơ còn giúp tạo cảm giác no (hỗ trợ kiểm soát cân nặng), nuôi dưỡng vi khuẩn có lợi trong hệ vi sinh đường ruột và giảm nguy cơ ung thư đại tràng.

Khi 'tối đa hóa' trở thành vấn đề

Minh họa về thực phẩm bổ sung và chế độ ăn uống

Tuy nhiên, như mọi xu hướng sức khỏe khác, nhiều không phải lúc nào cũng tốt hơn. Các chuyên gia cảnh báo về một số vấn đề:

Thứ nhất, không phải loại chất xơ nào cũng giống nhau. Bạn cần cả chất xơ hòa tan lẫn không hòa tan để nhận đầy đủ lợi ích. Các sản phẩm bổ sung thường tập trung quá nhiều vào inulin, vỏ hạt mã đề (psyllium husk) hoặc chất xơ từ củ sắn — đều là chất xơ hòa tan và có thể gây đầy hơi nếu dùng quá liều.

Thứ hai, các sản phẩm bổ sung chỉ nên hỗ trợ khi cần thiết, không phải cách thay thế cho việc ăn rau củ. Nhiều thương hiệu như AG1, Huel hay Grüns đã nhanh chóng đưa chất xơ vào marketing, nhưng đây là cách tiếp cận thiếu cân bằng.

Thứ ba, một số người đang đặt ra những mục tiêu ** phi thực tế** như 60-100g chất xơ mỗi ngày. Dù không có giới hạn chính thức, giới hạn thực tế là những gì hệ tiêu hóa của bạn có thể chịu đựng. Tăng chất xơ quá nhanh có thể gây khó chịu đường tiêu hóa.

Lượng chất xơ khuyến nghị là khoảng 14g cho mỗi 1.000 calo, tức 25-38g mỗi ngày tùy theo độ tuổi và nhu cầu calo — nên tăng từ từ, kèm nhiều nước.

Cuối cùng, không phải ai cũng có thể tăng chất xơ tùy tiện. Những người mắc bệnh Crohn, viêm ruột, hội chứng ruột kích thích hoặc tắc ruột cần tham khảo ý kiến bác sĩ. Tương tự với người đang dùng một số loại thuốc tuyến giáp, tim mạch, tiểu đường hoặc trầm cảm, vì chất xơ có thể cản trở hấp thu thuốc.

Bài học cho người dùng Việt Nam

Xu hướng "maxxing" (tối đa hóa) đang lan rộng trên mạng xã hội toàn cầu, và Việt Nam không nằm ngoài dòng chảy này. Người dùng cần tỉnh táo trước những nội dung hấp dẫn nhưng có thể bị cường điệu hóa để bán sản phẩm.

Những lời khuyên cơ bản mà các bác sĩ đã nhắc nhở suốt nhiều thập kỷ vẫn còn nguyên giá trị: ăn đa dạng các loại thực phẩm, ưu tiên thực phẩm nguyên chất, ăn rau củ trong mỗi bữa, chọn ngũ cốc nguyên hạt thay vì tinh chế. Đây mới chính là những "nguyên tắc vàng" của chế độ ăn giàu chất xơ — và chúng sẽ vẫn đúng khi trào lưu fibermaxxing hiện tại nhường chỗ cho một xu hướng sức khỏe mới.

Nguồn tham khảo: The Verge — Optimizer newsletter