Trump đưa Hải quân Mỹ trở về thời kỳ hơi nước

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký bản ghi nhớ yêu cầu Hải quân nước này thay thế máy phóng điện từ EMALS và thang máy vũ khí tiên tiến trên tàu sân bay lớp Ford bằng hệ thống hơi nước và thủy lực cũ kỹ nhưng đáng tin cậy hơn.

Quyết định này đánh dấu bước lùi lớn trong công nghệ hàng hải quân sự khi các hệ thống điện từ hiện đại liên tục gặp sự cố, khiến tàu sân bay USS Gerald R. Ford thậm chí không thể phóng máy bay. Động thái này cũng là một phần trong nỗ lực cải tổ toàn diện ngành đóng tàu quân sự Mỹ vốn bị đánh giá là trì trệ và kém hiệu quả.

Hệ thống điện từ gặp sự cố nghiêm trọng

Máy phóng điện từ EMALS (Electromagnetic Aircraft Launch System) được giới thiệu lần đầu trên tàu sân bay USS Gerald R. Ford (CVN-78) — chiếc đầu tiên trong thiết kế cải tiến của Hải quân Mỹ. Hệ thống này sử dụng động cơ tuyến tính cảm ứng để tăng tốc máy bay trên boong, thay thế cho hệ thống piston hơi nước truyền thống.

Ưu điểm lý thuyết của EMALS là không cần áp suất hơi nước và có thể dễ dàng điều chỉnh lực phóng phù hợp với trọng lượng của từng loại máy bay. Tuy nhiên, công nghệ này đã gặp nhiều "bệnh vặt" trong quá trình vận hành, thậm chí từng khiến tàu Gerald R. Ford không thể phóng bất kỳ máy bay nào. Hệ thống thang máy vũ khí tiên tiến (Advanced Weapons Elevators) cũng sử dụng động cơ tuyến tính và cũng tỏ ra không ổn định.

Lệnh thay thế bằng công nghệ cũ

Theo bản ghi nhớ tổng thống, Tổng thống Trump chỉ đạo Bộ trưởng Quốc phòng phối hợp với Bộ trưởng Hải quân lên kế hoạch thay thế EMALS trên tàu USS Doris Miller (CVN-81) sắp tới bằng hệ thống hơi nước cũ. Đồng thời, các thang máy vũ khí điện từ cũng sẽ được thay bằng phiên bản thủy lực sử dụng trên các tàu sân bay thế hệ trước.

Trước đó, vào đầu năm nay đã có báo cáo về một cuộc nghiên cứu nhằm xem xét lại thiết kế tàu sân bay lớp Ford để quyết định có nên thay đổi cho hai chiếc tiếp theo trong lớp hay không. Một trong những mối quan tâm chính là tỷ lệ xuất kích — số lần cất cánh có thể thực hiện — vốn được hứa hẹn sẽ cao hơn với EMALS nhưng thực tế không đạt được.

"Chúng tôi đang xem xét tàu 82 và 83 để đánh giá chi phí, thiết kế và hệ thống nhằm đảm bảo chúng phù hợp và có đầy đủ hệ thống cũng như yêu cầu cho tương lai," cựu Bộ trưởng Hải quân John Phelan từng phát biểu.

Cải tổ toàn diện ngành đóng tàu

Bản ghi nhớ của Tổng thống Trump không chỉ giới hạn ở việc thay đổi công nghệ trên tàu sân bay mà còn nhằm vào toàn bộ hoạt động đóng tàu quân sự Mỹ. Cụ thể:

• Thành lập nhà máy đóng tàu thứ năm để tăng năng lực sửa chữa tàu ngầm và tàu sân bay.
• Cho phép nước ngoài tham gia đóng tới ba lớp tàu chiến của Hải quân Mỹ.
• Áp dụng cách tiếp cận mua sắm cạnh tranh mới cho các tàu chiến mặt nước, tàu tiếp liệu và tàu chở phương tiện quân sự.

Mô hình được đề xuất tương tự như thỏa thuận hợp tác Mỹ - Phần Lan về đóng tàu phá băng năm ngoái. Theo đó, nhà cung cấp nước ngoài có thể tham gia đấu thầu nếu họ đồng ý xây dựng nhà máy đóng tàu mới tại Mỹ hoặc mua lại phần lớn cổ phần của nhà máy hiện có, đồng thời phải đóng tất cả tàu sau hai chiếc đầu tiên tại các nhà máy ở Mỹ.

Bài học từ chương trình tàu khu trục Constellation

Một điểm đáng chú ý khác trong bản ghi nhớ là yêu cầu Hải quân Mỹ "không được áp đặt các thay đổi thiết kế lặp đi lặp lại đối với thiết kế gốc đã hoàn thiện" trong các chương trình nêu trên, và mọi thay đổi so với thiết kế ban đầu đều cần được Bộ trưởng Quốc phòng phê duyệt.

Yêu cầu này xuất phát từ bài học đắt giá của chương trình tàu khu trục lớp Constellation bị hủy bỏ vào năm ngoái. Dù được thiết kế dựa trên mẫu tàu của Ý để giảm thiểu rủi ro kỹ thuật, chương trình này vẫn bị chậm tiến độ nhiều năm vì quá nhiều thay đổi được thêm vào, khiến thiết kế cuối cùng chỉ còn 15% điểm chung với bản gốc.

Đối với độc giả Việt Nam, quyết định này cho thấy ngay cả cường quốc quân sự hàng đầu thế giới cũng phải đối mặt với thực tế rằng công nghệ hiện đại không phải lúc nào cũng vượt trội hoàn toàn so với giải pháp truyền thống. Việc một hệ thống phức tạp như EMALS — biểu tượng cho tham vọng công nghệ cao của Hải quân Mỹ — buộc phải nhường chỗ cho hệ thống hơi nước hàng thập kỷ tuổi đời là minh chứng rõ ràng cho nguyên tắc "đừng sửa cái gì không hỏng".